Công viên địa chất Magma

0
4915

Công viên địa chất Magma là một khu vực có những di sản văn hóa và địa chất độc đáo. Công viên nằm ở Tây Nam Na Uy và rộng khoảng 2329 km2. Lịch sử khu vực bắt nguồn khoảng 1,5 tỉ năm trước đây khi những dòng dung nham nóng đỏ cùng với những ngọn núi cao chọc trời định hình nên khu vực. Trải qua hàng triệu năm, những phiến băng hà đã tạo nên cảnh quan đặc trưng mà chúng ta có ngày hôm nay.

 

magma geopark

 

Mặc dù dung nham đã nguội lạnh và cứng lại, những ngọn núi xưa kia đã bị bào mòn đi nhiều, khu vực này vẫn là chỉ dấu cho nguồn gốc của những dãy núi cổ xưa. Ở đây có một loại đá gọi là đá anorthosite vốn dễ tìm thấy trên mặt trăng hơn là trên trái đất. Đây chính là di sản độc đáo có giá trị tầm địa phương, quốc gia và quốc tế.

 

magma geopark1

 

Công viên địa chất Magma đang hoạt động với 46 điểm trong Công viên địa chất có đón tiếp công chúng. Một vài ví dụ về các điểm này là: Con Rắn St. Olav, một sống núi băng giá tuyệt vời (esker) chạy xuyên qua khung cảnh; loại tiểu thạch Gloppedal minh chứng cho một trong những vụ lở đất lớn nhất ở châu Âu; ngọn hải đăng Eigerøy với đường mòn đi bộ xuyên qua một bãi magma rất lớn dọc bờ biển; mỏ khai thác ilmenit cổ có tên là Blåfjell; Cảnh quan Hellersheia anorthosite với các thạch khối khổng lồ và hệ thống hang động; hay Storeknuten là điểm bạn có thể thấy nơi dung nham xuất diện theo dạng xâm nhập lớp lớn nhất châu Âu; Mỏ khai thác tungsten cổ có tên là Ørsdalen; mỏ khai thác molybdenum cổ có tên là Gursli; những hang động khổng lồ ven biển nằm sâu trong đá rắn tại Brufjell; và đường sắt cổ Flekkefjord.

 

Đặc điểm địa chất của Công viên địa chất Magma, một Công viên địa chất ở Tây Nam Na Uy.

 

 

Các phần phía Bắc và phía Đông của Công viên địa chất Magma được tạo thành bởi phiến ma thạch. Các dải phiến ma thạch lâu đời nhất có độ tuổi lên đến khoảng 1tỉ 650 triệu năm. Chúng bị đá granit xâm nhập và tham gia vào một quá trình tạo sơn để hình thành nên một phức hợp các dải granit và phiến ma thạch. Phức hợp này đã bị những bộ phận đá granit trẻ hơn xâm nhập và tạo thành đá biến chất vón cục dạng mắt (augen gneiss) với độ tuổi xấp xỉ 1 tỉ không trăm 50 triệu năm. Tại thời điểm này, loại đá này hình thành nên nền móng của một dãy núi trải dài trên toàn miền nam Na Uy và Thụy Điển.

 

Mamga-gloppedal-700x465

 

Quá trình nóng chảy của một phần đất đá ở chân của dãy núi này đã dẫn đến một lượng lớn magma (đá nóng chảy) kết tinh để tạo thành các loại đá magma xâm nhập cách đây khoảng 930 triệu năm. Trên quy mô toàn cầu, loại đá này khá hiếm thấy. Tuy nhiên chắc hẳn ai cũng từng thấy loại đá này, lý do là một phần của mặt trăng là đá magma xâm nhập!

 

magma geopark2

 

Khoảng 10 triệu năm sau khi đá magma xâm nhập được hình thành, sự tan chảy tiếp tục tạo ra một lượng lớn các loại đá magma khác tụ tập trong các bồn trũng dạng bát và kết tinh thành các lớp đá. Những lượng lớn magma tràng vào bồn nhiều lần và khi nguội, cứng lại chúng hình thành các bồn có đường kính đến 40 km và dày đến 7 km. Đây là quá trình xâm nhập lớp lớn nhất ở Tây Âu, nó trải dài từ Bjerkreim gần ở phía Tây Bắc Sokndal ở phía Nam.

 

Trong khi những tảng đá vẫn còn trong chân của dãy núi, nhưng magma vẫn được sinh ra. Tuy khối lượng tương đối nhỏ nhưng đã dẫn đến sự hình thành của nhiều thực thể của một loại hình đá được gọi là jotunite. Trong số đó có một vài loại rất giàu titan và đã dẫn đến hình thành thực thể giàu ilmenit vốn được coi là quặng titan trong khoảng 150 năm nay.

 

Ở chu kỳ đỉnh của kỷ băng hà cuối cùng, khoảng 22.000 năm trước đây, một dải băng bao phủ Tây Nam Na Uy và Công viên địa chất Magma với độ dày khoảng 2000 m. Các phiến băng đã để lại dấu ấn lớn đến cảnh quan. Nó đào sâu các thung lũng sâu và hình thành các “dấu cọ xát” (rãnh máng băng hà) và dấu lưỡi liềm (rãnh nghiến băng hà) trên bề mặt đá. Khi băng tan chảy, nó để lại đằng sau những tảng đá cuội dạng mài mòn của đá lạ (không cùng loại đá tại chỗ) vương vãi trên bề mặt (vụn băng hà) và rất nhiều đôi thạch trầm tích. Các đặc tính rất thú vị của băng hà dẽ dàng bắt gặp tại ở St Olaf’s Serpent và Brufjell.

 

Cái tên “Công viên địa chất Magma” là thích hợp vì phần lớn đá trong khu vực này hình thành từ magma. Kể từ khi được hình thành bởi các loại đá rắn, khu vực có được nâng lên từ từ và bị xói mòn đi. Tỷ lệ trung bình của quá trình nâng và xói mòn khoảng + 1cm mỗi 500 năm hoặc + 0,002 cm mỗi năm.