Giả thiết về nguồn gốc đá chồng

0
8042

Đá chồng phân bố rất nhiều nơi trên các vùng trung du và miền núi của Việt Nam. Chúng là những tảng đá tự nhiên, hình cầu hoặc bầu dục, xếp chồng lên nhau, chúng chỉ gồm một số tảng “ đá mồ côi” hoặc tập hợp thành bãi.

 

da chong 1

 

Thành phần các tảng đá chồng có thể là đá granit, đá vôi hoặc các đá khác. Nhiều tảng đá bị phủ ngoài bởi lớp hyddroxyt sắt màu nâu xẫm rất đẹp.

 

Về nguồn gốc của đá chồng, nhiều tác giả đã giải thích là kết quả của sự hoạt động kiến tạo và phong hóa lâu dài của thiên nhiên. Tuy vậy, cần thiết phải giải thích rõ hơn vì đây là hiện tượng địa chất rất quan trọng và rất phổ biến ở nước ta.

 

gia thiet ve nguon goc da chong 1

 

Đá chồng ở Thài Phìn Tủng (ảnh: Nguyên Bình)

 

Theo chúng tôi, các bãi đá chồng, thực chất là các bãi bom núi lửa nằm trên miệng hoặc rất gần họng núi lửa cổ. Sự thành tạo của những tảng đá chồng, cuội tròn cạnh này có thể giải thích như sau: các mảnh đá vụn do đứt gẫy tạo ra có kích thước từ rất nhỏ đến rất lớn bị cuốn hút vào các họng núi lửa trong quá trình phun trào, chúng trở thành đá tù binh. Dưới tác dụng của nhiệt độ rất cao, áp suất rất lớn, các mảnh đá này nếu có kích thước nhỏ thì bị nóng chảy, vo tròn lại do sức căng mặt ngoài biến thành các hạt tròn cạnh giống cuội sỏi, nhưng có mặt xù xì (làm nhiều người nhầm là cuội nguồn gốc trầm tích); các tảng đá to thì bị biến chất, nóng chảy phần rìa vây quanh làm mất đi các góc cạnh và biến thành các tảng đá tròn cạnh và bị tung lên mặt đất rồi rơi xuống, nguội lại thành bom núi lửa như chúng ta thấy ngày nay ở nhiều nơi gần các họng núi lửa cổ. Sự phong hóa bóc theo các lớp tròn cạnh của chúng cũng được giải thích bằng sự biến chất nhiệt độ siêu cao dạng lớp hình cầu từ ngoài vào tâm tảng đá dưới tác dụng nhiệt của dung nham núi lửa.

 

gia thiet ve da chong

 

Đá chồng trên Cao nguyên đá Đồng Văn không xuất hiện nhiều với dạng hình tròn mà là hình khối, lượng đá mồ côi hầu hết đều có trên các sườn núi. Ở xã Thài Phìn Tủng, xã Sảng Tủng, thị trấn Đồng Văn,… có những tảng đá lớn xếp chồng lên nhau tạo ra những cảnh quan lạ giữa không gian núi rừng.