Lên Đồng Văn mà ăn thắng cố

0
5878

Xuất hành ngày xuân mà nhắm hướng Bắc là có lợi cho sức khỏe và trí tuệ, sách xưa nói như vậy. Theo con đường Hạnh Phúc vượt cao nguyên, chúng tôi xuất hành lên Đồng Văn và thật bất ngờ gặp đúng vào ngày chợ. Mùa xuân đang độ nồng nàn như men rượu, than và lửa, hoa đào, hoa lê, hoa mận bừng bừng nhuộm thắm bản làng, núi đồi. Tiếng ngựa hí vang cả một vùng, dòng người đổ về chợ như nước xiết với những sắc màu khăn áo ngợp mắt…

 

len dong van ma an thang co

 

Quốc lộ 4C chạy ngang phố huyện, cho ta cái cảm giác dọc dài của phố núi. Trung tâm Đồng Văn sầm uất không kém bất cứ một thị trấn nào ở miền xuôi. Những dãy nhà cao tầng tựa lưng vào vách núi bề thế, vững chắc nằm nổi bật giữa rừng.

 

Cạnh bìa rừng Mã Lủ giáp bờ sông Nho Quế của Đồng Văn, những tiếng hí, tiếng gõ móng của đàn ngựa làm rộn rã cả một góc núi. Bên kia là chợ chim với ngót trăm lồng lớn nhỏ, lồng chim được làm bằng những thanh trúc già vót tròn cẩn thận, trên có móc sắt và được phủ bằng một tấm vải điều. Người ta để lồng ngay trên mặt đất hay treo lên cành cây cao thấp để bán.

 

Bên cạnh đó là những cô bé nhẫn nại địu củi đứng bán. Các cô không bao giờ đặt củi xuống đất, kể cả khi chưa bán được. Theo quan niệm của người gắn bó với rừng thì nếu đã lấy củi của rừng thì nhất thiết phải giữ cho sạch, nếu vấy bùn đất thần rừng sẽ phạt.Các cô địu củi từ cửa rừng cho đến khi có người mua mới thôi.

 

Đi chợ, cô gái nào cũng có một chiếc gương tròn trong túi ngực, đến gần chợ thì lấy ra gài lên một cành cây ngắm nghía và trang điểm. Từ nhà xuống núi có thể khăn áo bình, thường, nhưng vào chợ nhất thiết phải là những bộ đẹp và mới nhất, bởi chợ không chỉ là nơi buôn bán, trao đổi mà đích thị là ngày hội. Khác với các cô gái, những chàng trai lại mê mải với những chiếc khèn. Chỗ bán khèn lúc nào cũng nhộn nhịp, đông vui. Tiếng khèn trầm lắng, sâu thẳm, như lòng người miền cao thủy chung, mến khách.

 

Vào chợ mà mua được chiếc khèn ưng ý để thổi gọi bạn là điều mơ ước của nhiều chàng trai Mông… Lối đi giữa chợ có hai hàng rau xanh. Ở đây chỉ có 15% là đất mà sao vẫn nhiều rau đến vậy. “Vùng đất không có đất” lại mướt mát là cải nương, rau đậu Hà Lan, su hào, hạt đậu tương ủ mầm… Rau Đồng Văn là rau sạch, có hương vị riêng, vừa ngọt lại đậm đà. Chợ còn có những mặt hàng đặc sản khác như: thảo quả, hạt dổi, nghệ đen, hoàng tình, tam thất và đặc biệt là mật ong rừng, thứ mật vàng óng, đặc sánh, nồng nàn…

 

Vào đến giữa chợ thì chúng tôi lạc nhau giữa hàng vạn người, không biết phương nào mà xác định. Lần mãi, chúng tôi cũng đến được hàng thắng cố sau khi đi qua khu bán thực phẩm. Thịt lợn, thịt bò được xiên cả nửa con treo lủng lẳng trên những chiếc móc to. Ở đây có đặc sản thịt lợn đen, con nào cũng to cỡ hàng tạ, da dày, khổ mỡ 5 phân. Hàng rượu ngay sát điểm bán thắng cố. Rượu được đựng trong những chiếc can nhựa to hay vò sành mà những con ngựa đã miệt mài cõng xuống núi từ sớm tinh mơ hay từ đêm hôm trước. Một thế giới rượu thật phong phú, chan hòa mùi vị của men lá nồng nàn. Những bà mẹ vùng cao bán rượu dễ tính và nhiệt tình mời khách.

 

Đã gần 10 giờ trưa, khu hàng thắng cố lúc này bắt đầu vào giai đoạn nhộn nhịp nhất. Mùi thơm của thảo quả, hạt dổi và củ sả, quyện với vị béo ngậy của thịt làm ấm lại cả một không gian giữa tiết trời lạnh giá. Đàn ông Mông đi chợ đều mong được ăn một bát thắng cố, uống vài bát rượu với bạn bè. Người ta quan niệm ai có nhiều bạn thì người ấy được mời nhiều rượu. Người nào say khi về chợ là người tốt phúc bởi có nhiều bạn.

 

Anh bạn tôi hỏi: Thắng cố làm thế nào mà ngon vậy? Tôi lễ phép hỏi ông già bán thắng cố trước mặt, ông Hoàng Quốc Mần, nhà ở xóm Quyết Tiến xã Đồng Văn. Ông cho biết: tiếng Mông gọi thắng cố là Khấu Tha có nghĩa là canh thịt, bao gồm lục phủ ngũ tạng của bò, trâu hoặc dê, nhưng thắng cố bò là ngon nhất. Lấy lục phủ ngũ tạng và bốn chi dưới của con bò đem rửa sạch rồi thái hình vuông bằng hai đốt ngón tay, ướp mắm muối, hạt tiêu, dổi, sả, gừng… và đun nước sôi thì thả thịt vào ninh cho đến khi chín đều, ăn còn cái giòn giòn của miếng thịt thì cắt tiết đã được đánh đông thành những miếng vuông nhỏ đổ vào, đảo đều khi tiết chín là được.

 

Đồng bào Mông thường mang theo mèn mén, đến chợ mua thêm bát rượu và thắng cố là có thể mời bạn bè vui chung. Ăn thắng cố phải ngồi xổm, đặt thức ăn lên một tấm gỗ dài và ăn bằng muôi (muỗng) gỗ. Bên cạnh bao giờ cũng có bát muối cùng với ớt tươi dầm thật cay. Một muôi thắng cố nóng với chút muối ớt sẽ rất đậm đà. Ăn thắng cố nhất thiết phải có bạn để hỏi thăm chuyện gia đình, chúc nhau sức khỏe và cười vang chợ. Uống rượu đến độ ngà ngà sẽ hát và thổi khèn. Con trai con gái đều có thể say rượu bên bàn thắng cố.

 

Cô Pháy hát ở đầu dãy thắng cố rằng: “Tay em biết cầm kim khâu áo, anh không có lòng thì thôi, có lòng thì về, ta ở với nhau một ngày. Tay em biết cầm sợi se lanh, anh không có lòng thì thôi, có lòng thì về, ta ở với nhau một đêm… “. Tiếng hát của người có men rượu và say tình thật mượt mà, đằm thắm. Những anh chàng người Mông trẻ tuổi đắm đuối hát gọi bạn tình, các thiếu nữ có chút men rượu má đỏ hồng như bông hoa rừng hát trả. Rồi những hẹn hò được gửi qua lời ca.

 

Bán bán mua mua đã tan từ lâu mà dãy hàng thắng cố càng lúc càng đông vui, nhộn nhịp. Tiếng khèn, tiếng hát réo rắt, đung đưa mời gọi. Có chàng trai người Mông khỏe như lực sĩ da màu đồng hun, bắp tay cuồn cuộn thổi khèn suốt buổi. Chàng tên là Sính ở bản Tả Phềnh xuống chợ mong tìm được “con chim gáy” về ở chung tổ. Sính thổi kèn rất tài, vừa thổi vừa nhảy, lăn lộn, trồng cây chuối và giỏi nhất là nhảy trên 3 cọc buộc ngựa và đi bằng đầu trên chiếc gậy bắc ngang chảo thắng cố…

 

Người già người trẻ thán phục, cổ vũ bằng cách mời Sính uống rượu, ăn thắng cố. Sính càng uống càng thổi khèn hay. Con trai cùng lứa thầm ghen tị vì ánh mắt con gái dồn hết cho Sính. Trong đó có cô Pháy cũng đã say tình Sính và hát múa với Sính giữa chợ như chỉ có hai người… Cạnh đó từng đôi, từng đôi như chim gù, chim gáy quấn quýt với nhau bằng tiếng khèn, tiếng sáo, tiếng hát và điệu múa đầy sắc màu cao nguyên…

 

Chợ tan lúc đã qua chiều, hội khèn, hội hát cũng đã tan, chỉ còn những bàn thắng cố đang được thu dọn. ông Lục Xuân Hào vui ra mặt vì bán hết hai chảo thắng cố to nhất chợ. Cả nhà ông rửa bát, dọn nồi niêu xoong chảo chất lên lưng ngựa về bản.

 

Người ta về hết, tôi vẫn lưu luyến một góc chợ Đồng Văn. Những chiếc bếp bắc bằng đá, than củi còn đỏ tận lõi như đốt cháy lòng. Bước chân cứ dùng dằng với chính mình… Chúng tôi cũng phải ra về, bước chân liêu xiêu không phải vì rượu mà đang say tình, say cảnh. Trên những ngả đường thấp thoáng những bóng ô tròn, vài con ngựa kiên trì cùng cô chủ ngồi đợi cậu chủ tỉnh rượu mới về bản…