Nét độc đáo trong trang phục phụ nữ Lô Lô Đen ở Lũng Cú

0
302

Bản Lô Lô Chải được coi là một trong những bản làng xa xôi nhất ở miền Bắc nước ta bởi nằm ngay dưới chân Cột cờ Quốc gia Lũng Cú, đỉnh chóp nón cực Bắc Tổ quốc thuộc xã Lũng Cú, huyện Đồng Văn tỉnh Hà Giang

Theo tiếng Lô Lô, “Chải” nghĩa là bản. Lô Lô Chải là bản của người Lô Lô, để phân biệt với bản của người Mông sinh sống xung quanh là Thèn Pả, Thèn Ván, Sì Mần Kha… vì thế Lô Lô Chải đã trở thành điểm du lịch hấp dẫn đối với du khách thập phương, Người Lô Lô có nguồn cội lịch sử từ rất lâu đời và tới nay còn bảo lưu nhiều nét sinh hoạt văn hóa rất độc đáo, trong đó cái dễ nhận thấy hơn cả là bộ trang phục lộng lẫy của người phụ nữ Lô Lô.

nguoi-lo-lo-den

(Ảnh: Sưu tầm)

Từ bao đời nay, để đối chọi với cái lạnh giá, khắc nghiệt của vùng Cao nguyên đá, người Lô Lô tại huyện Đồng Văn luôn lựa chọn cho mình bộ trang phục truyền thống để khoác lên mình. Sự ấn tượng đầu tiên đối với bộ trang phục người phụ nữ Lô Lô đen đó là sự lộng lẫy, cùng nhiều đường nét hoa văn uốn lượn được ví như một hợp âm của ánh sáng với sắc đỏ rực rỡ của hoa chuối rừng, sắc xanh huyền ảo của của những khu rừng thiêng, cùng nhiều hình hoa văn đặc biệt được làm tỉ mỷ bằng bàn tay người phụ nữ Lô Lô với những nét mảnh, khỏe, gân guốc, chắc chắn, cũng tương tự với phong cách khắc chạm hình chim Ngó Bá trên mặt trống đồng – linh vật thiêng của đồng bào Lô Lô.

Hình 1

  (Ảnh: Sưu tầm)

Ngoài ra, phần giữa thân áo, tiếp giáp với mảng hoa văn hình chim là một dải hoa văn hình núi ( khiền côn ) được tạo bởi bốn màu sắc chủ đạo: xanh, đỏ, đen và trắng. Hoa văn trên tay áo có hai hình thức chính là hoa văn mặt trăng (pắp pu) và một loại khác có tên dân tộc là pá zớ, được tạo bởi các màu xanh, đỏ, vàng, trắng. Hoa văn pắp pu được thêu cầu kì, tỉ mỉ và mềm mại hơn so với hoa văn pá zớ. Nếu như pá zớ chỉ là bốn hình tứ giác đều được đặt theo bốn hướng và quay đầu vào nhau tạo thành một khe nhỏ hình quả trám ở giữa và bốn hình tam giác xung quanh thì pắp pu là sự kết hợp khéo léo giữa hình vuông và những hình tam giác tạo thành một phức hợp họa tiết duyên dáng. Nhìn vào hoa văn pá zớ ta tưởng tưởng người phụ  nữ đang xếp những hàng rào đá lên tay áo của mình với cách đặt các khối hình trong tư thế nằm nghiêng, hình nọ liên kết với hình kia nhờ những khe hở do các góc nghiêng tạo ra.

nguoi-lo-lo3

  (Ảnh: Hoài Nam)

Hoa văn pắp pu được tạo bởi những hình tam giác viền xung quanh một hình vuông khiến mặt trăng trông mềm mại như một bông hoa nhiều cánh. Có thể thấy, hoa văn trang trí trên tay áo có nét mềm mại hơn so với hoa văn trên thân áo và được thêu tỉ mỉ hơn ở từng chi tiết. Người phụ nữ Lô Lô Đen tạo hoa văn bằng cách thêu tay và thêu từ mặt phải của tấm vải. Các đường thêu được tạo bởi chỉ len đủ màu sắc do người phụ nữ tự mua. Các hình khối được thêu nhờ trí tưởng tưởng chứ không tạo mẫu sẵn. Người phụ nữ bao giờ cũng thêu một đường viền hình vuông trước rồi chia thành các ô vuông nhỏ hơn sau đó mới thêu đến hình trung tâm bằng cách đặt các khối hình học ở nhiều tư thế khác nhau để tạo ra những hình dạng như mong muốn.

images1387019__TK_DA_LAY__rat_dong_du_khach_chup_anh_luu_niem_tai_day.._m.ly_

  (Ảnh: My Ly)

Chiếc váy của phụ nữ Lô Lô Đen là loại váy xòe xếp ly màu đen. Váy được chia làm 2 phần: Cạp váy và phần thân váy xòe rộng. Thân váy lại chia làm hai phần với hai kiểu gấp ly khác nhau. Phần trên hơi bó tạo cho phần dưới xòe rộng, ly váy ở phần này cũng được gấp nhỏ hơn. Phần chân váy xòe rộng và gấp ly to. Ly váy được tạo bằng cách lật mặt phải của váy, gấp vải lại theo chiều thẳng đứng với một độ rộng nhất định, sau đó lật mặt trái của váy, khâu chỗ vải đã gấp những chỉ khâu khoảng 1/3 chiều dài đường gấp đó, làm như vậy sẽ tạo được độ xòe của váy. Vải để làm váy xòe xếp ly phải là loại vải cứng vì vậy đồng bào thường sự dụng vải dệt từ sợi lanh của người Mông rồi nhuộm cho thật cứng mới đem ra làm váy. Vải quấn váy là một mảnh vải lanh nhuộm đen, chắt vải hoa văn lẫn với vải hoa, rộng từ 1 đến 1,2 mét, dài từ 1,5 đến 2 mét có đính những hàng cúc trắng và treo hạt cườm. Phần vải quấn quanh gấu váy được đính nhiều chùm bông len đủ màu sắc gắn vào hạt cườm.

photo-7-15450910657101713646721

(Ảnh: Sưu tầm)

Vải quấn váy được giữ trên cơ thể bằng cách buộc quanh bụng một chiếc thắt lưng có gắn nhiều dải tua rua. Như vậy, chiếc váy của phụ nữ Lô Lô Đen được chia làm ba lớp, lớp ngoài cũng là những dãy tua rua gắn với chùm bông len đủ màu sắc, lớp thứ hai là tấm vải quấn váy chắp nhiều mảng hoa văn và lớp trong cũng là chiếc váy xòe xếp ly màu đen. Người phụ nữ Lô Lô Đen sử dụng tối đa hình vuông và hình tam giác để tạo thành những hình màu như ý. Điều đáng nói là các khối hình học đơn giản đó được sắp xếp theo trình tự hợp lý, kết hợp với việc gắn thêm hàng cúc trắng trên nền vải đen, cùng mấy chùm bông len gắn hạt cườm sặc sỡ, dã tạo nên diện mạo riêng, phản ánh đời sống tâm linh phát sinh từ điều kiện sống khắc nghiệt của người dân nơi đây. Những dải hoa văn pá pú là các hình vuông chia nhỏ thành nhiều hình tam giác với sự chuyển đổi màu sắc theo chiều kim đồng hồ, cho thấy sự luân chuyển tinh vi của những mảng màu sắc tương phản nhau: trắng, xanh, đỏ, giống như quan niện của con người về thế giới người chết và người sống. Cứ hai hình tam giác đối đỉnh nhau thì tạo thành một dải màu so le giống như những dải quang khổ được tạo ra do ánh nắng ban mai chiếu xuống thung lũng mù sương.

28867-trang-phuc-dan-toc-lo-lo-670x446

(Ảnh: Sưu tầm)

Giống như nhiều tộc người sống trên núi cao, phụ nữ Lô Lô Đen quấn xà cạp và đi giày. Xà cạp thường là những mảnh vải hoa tự mua, tối màu. Sau khi mua về, phụ nữ Lô Lô Đen khâu lại thành một ống tròn, độ dài tương ứng với chiều dài bắp chân, sau đó thắt chun ở hai đàu và đính thêm những dây tua rua. Một phần khá công phu, cầu kì đi liền với bộ trang phục truyền thống của người phụ nữ chính là những lớp khăn đội đầu. Phụ nữ Lô Lô Đen sử dụng tới bốn lớp khăn đội đầu, từ trong ra ngoài lần lượt là: khăn khí pó, khăn mó thung, khăn thô mê và khăn mó chọ. Khi đội một mình, chiếc khăn này được đội thành một kiểu khác, chỉ trong ngày cưới hoặc ngày lễ, phụ nữ Lô Lô Đen mới đội đủ bốn lớp khăn trên. Giống như nhiều phụ nữ dân tộc khác, một trong những phụ kiện không thể thiếu của phụ nữ Lô Lô Đen là đồ trang sức. Trang sức chính của phụ nữ là những chiếc vòng tay và vòng cổ làm bằng kim loại.  Phụ nữ Lô Lô Đen hiếm khi giặt bộ trang phục truyền thống của mình, khi có ai đó hỏi mượn thì họ phải hỏi ý kiến của chồng, nếu chồng đồng ý mới được cho mượn.

Trải qua sự phát triển chung của xã hội, ngày nay những người phụ nữ Lô Lô tiếp tục phát huy, giữ gìn các giá trị văn hóa, tính thẩm mỹ trong bộ trang phục truyền thống, nét đẹp đó càng thể hiện đời sống văn hóa vô cùng phong phú của cộng đồng dân tộc Lô Lô trền miền núi đá tai mèo Đồng Văn.

Dương Dìn