Nguồn gốc bauxite trên Cao nguyên đá Đồng Văn

0
752

Theo nhiều quan niệm hiện tại: Các Mỏ bauxit ở Miền Bắc nói chung và Hà Giang nói riêng được các nhà nghiên cứu xếp vào nguồn gốc trầm tích. Chúng có thành phần khoáng vật chủ yếu là điaspo. Các nhóm mỏ có giá trị công nghiệp thuộc các vùng Cao Bằng, Lạng Sơn, Hà giang. Tổng trữ lượng (quặng bauxit độ hạt +10 mm) xấp xỉ 91 triệu tấn, trong đó trữ lượng cấp A+B+C1 là 30,21 triệu tấn, cấp C2 là 53,65 triệu tấn, cấp P1 là 7,09 triệu tấn. Quặng bauxit độ hạt + 10 mm có hàm lượng Al2O3 44,65-58,84% ; Fe2O3  21,32-27,35 % ; TiO2 2-4,5 % (theo: “Vài nét về tài nguyên bauxite Việt Nam và trên thế giới” – CÔNG TY TNHH MTV ĐỊA CHẤT MỎ – VINACOMIN)

 

bauxit o lung tao 2

 

Bauxite dăm cuội

 

Quặng bauxite gặp rất nhiều nơi trên cao nguyên đá Đồng Văn. Chúng là các bãi rộng dưới các thung lũng đá vôi, các sườn núi, bám vào vách đá vôi (Dưới thung lũng ven đường đi mèo Vạc, gần chợ Lũng Phìn cũ), trong các hang động, khe nứt ngầm gặp trong các lỗ khoan thăm dò nước ở Lũng Táo.

 

bauxit o lung tao 1

 

Quặng bauxite gặp trong mẫu khoan ở Lũng Táo (Đồng Văn, Hà Giang)

 

Quặng bauxits có màu nâu, dạng bột, dạng cục nhiều hình dáng nhẵn mặt; đã thấy 1 tảng lớn quặng bauxite có thể tích hàng chục mét khối nằm bên phải đường cách 300 mét từ chợ Lũng Phìn mới vào xã Lũng Chinh (Nhưng đã bị quặng tặc khai thác mất vào khoảng năm 2007). Tại góc phía Tây chợ Lũng Phìn cũ gặp quặng bauxite dạng hạt nhỏ chứa các tảng đá vôi tù binh (kxenolit) bị travectanh hóa.

 

bauxit o lung tao

 

Cận cảnh bauxite trong mũi khoan ở Lũng Táo (Đồng Văn)

 

Về nguồn gốc: Qua tiến hành nhiều công tác địa chất, địa vật lý, khoan thăm dò nước ngầm trên nhiều xã ( Lũng Phìn, Lũng Táo, Phố Bảng, Mã Ba, Sỹ Hai,… có bauxite của 2 tỉnh Hà Giang, Cao Bằng, quan sát hàng trăm điểm lộ quặng bauxite trên mặt đất, trong mẫu khoan, tác giả có thể khẳng định: bauxite trên vùng Cao nguyên đá Đồng Văn có nguồn gốc nội sinh kiểu á núi lửa. Theo lập luận này thì bauxite không phải là trầm tích nằm bất chỉnh hợp lên đá vôi có tuổi cổ hơn mà “phong hóa tại chỗ từ dăm – cuội – dung nham núi lửa trẻ chứa quặng bauxite, sắt. Quặng bauxite được hình thành từ trong lòng khối đá mẹ, sau đó được phun lên mặt đất theo các họng núi lửa trẻ cách chúng ta vài chục triệu năm trở lại đây. Lớp đất đá chứa quặng này lấp đầy các họng núi lửa, khe nứt, mặt trượt, hang hốc đá vôi và phủ bất chỉnh hợp lên đá vôi và mọi đá khác có trước.

 

Theo nguồn gốc á núi lửa nêu trên, các thân quặng bauxite sẽ có dạng cột (khoáng trụ), dạng nấm và dạng lớp mỏng do dung nham chứa quặng (sắt, nhôm, sulfua – đa kim,…) chảy từ các miệng núi lửa xuống các địa hình trũng của đá vôi và các đá khác cổ hơn bị phong hóa. Các trụ và nấm quặng phân bố tại các họng núi lửa, các họng núi lửa này lại phân bố tại giao điểm của 4 đứt gẫy (hoặc hệ thống đứt gẫy). Chiều dày thân quặng thay đổi rất mạnh theo khoảng cách: từ dưới 1 mét nơi xa họng núi lửa đên hàng trăm, hàng ngàn mét khi vào các họng núi lửa. Trên mặt đất, thân quặng dăm, cuội dung nham núi lửa chứa bauxíte bị laterit hóa thành đá ong; xuống sâu, chúng lại bị phong hóa thành sét-kaolin chứa dăm, cuội, sỏi, cát và quặng. Các thân quặng bauxite có ranh giới rất rõ ràng với các lớp đất đá cổ hơn’

 

Thành phần thân quặng là dăm, cuội, dung nham núi lửa chứa quặng:

 

Dăm gồm đá nhiều thành phần bị phá hủy bởi các hoạt động kiến tạo nơi núi lửa phun lên, chúng cũng bị biến chất nhiệt;

 

Cuội nhiều thành phần là đất đá tù binh bị biến chất nhiệt độ siêu cao, tái nóng chảy và vo tròn do sức căng mặt ngoài (dễ dàng kiểm tra điều này bằng phân tích các mẫu lát mỏng thạch học);

 

Dung nham núi lửa chứa quặng, giàu sắt, nhôm, các khoáng vật sulfua đa kim, khoáng vật nặng (titan, monazit, xenotim,…) và có thể có khoáng vật quý hiếm, phóng xạ. Dung nham khi xuất lộ lên mặt đất sẽ bị laterit hóa thành đá ong chứa quặng bauxite, sắt; nhưng trong điều kiện giàu nước, dung nham này lại bị kaolinit hóa thành bùn đỏ (sét – kaolin) chứa quặng. Đây cũng là nguyên nhân của việc khai thác và tuyển quặng bauxite sẽ sản sinh nhiều bùn đỏ;

 

Trước khi quyết định đầu tư khai thác, cần tiến hành:

 

1. Kiểm tra, xác định đúng nguồn gốc của bauxite, nếu thấy các thân quặng và thành phần của các thân quặng ở đây giống với mô tả ở trên thì chúng có nguồn gốc nội sinh kiểu á núi lửa, như vậy trữ lượng của bauxite cần được đánh giá lại.

 

2. Dùng phương pháp thăm dò điểm huyệt (không nên dùng phương pháp mạng lưới vì dễ bỏ sót các thân quặng và rất tốn kém) để tìm và thăm dò các họng núi lửa chứa quặng. Tại các họng núi lửa, quặng bauxite có hàm lượng rất cao, chiều dày lớn, quặng có dạng cục to, dạng khối đặc xít. Ra xa miệng núi lửa thân quặn mỏng dần, quặng có trong laterite hàm lượng nghèo.

 

3. Cần đánh giá tổng thể hàm lượng các nguyên tố quý hiếm, phóng xạ đi kèm có trong thân quặng, trong quặng tinh, đã rửa trước khi xuất khẩu để tận thu khoáng sản và khỏi bị người ta mua rau mà được thịt.

 

Trong điều kiện công nghệ chế biến quặng bauxite thành nhôm của ta còn chưa có, điện, nước và giao thông trên cao nguyên đá Đồng Văn rất khó khăn, mặt khác đối với cư dân trên Cao nguyên đá đất quý như vàng thì việc thăm dò và khai thác bauxite cần đánh giá tới lợi ích cộng đồng kết hợp với bảo tồn các giá trị địa chất, địa mạo, sinh học, văn hóa,… tránh tình trạng “mất nhiều hơn được”.

 

Từ nguồn gốc bauxite trên Cao nguyên đá Đồng Văn còn có giá trị trong đánh giá cho các thành tạo bauxite ở nhiều nơi khác./.

 

 

 Hà Nội, ngày 08 tháng 11 năm 2014.

LEAVE A REPLY