Nguyên nhân địa chất của hiện tượng sạt lở ở miền núi

0
1972

Thời gian vừa qua mưa lũ kéo dài gây ngập lụt, sạt lở đất đá làm tổn hại người và tiền của nhà nước và nhân dân. Mưa gió là việc của Trời, nhưng vấn đề sạt lở đất đá, lấp nhà dân ven núi, thiệt hại người và tài sản, hủy hoại công trình nhà nước,… là điều có thể tránh được.

 

nguyen nhan dia chat cua hien tuong sat lo o mien nui 3

 

Những ngôi nhà trong thung lũng trên Cao nguyên đá Đồng Văn

 

Hiện tượng sạt lở là do mưa lâu, động đất, con người đào các vách quá dốc. Nhưng nếu đất đá liền khối và rắn chắc thì hiện tượng sạt lở khó xẩy ra, nhưng địa hình như vậy tồn tại ít mà đa phần là địa hình chắp vá, kết cấu giữa các lớp đất đá lỏng lẻo, các hiện tượng sạt lở xảy ra thường xuyên,…

 

Qua thời gian nghiên cứu thực địa, kết hợp với nhiều nguồn tư liệu khác chúng tôi có thể đánh giá nguyên nhân địa chất của hiện tượng sạt lở ở miền núi để từ đó đưa ra các biện pháp phòng chống, giảm thiểu đến mức thấp nhất các thiệt hại do thiên tai xảy ra với con người.

 

nguyen nhan dia chat cua hien tuong sat lo o mien nui 1

 

Đất đá lở xuống đường

 

Cơ sở khoa học:

 

Nguyên nhân sâu xa của sạt lở đất đá phải là do quá trình vận động nâng lên tạo núi của các vùng của vỏ trái đât. Động lực của sự nâng lên tạo núi này, theo tôi, là các khối xâm nhập nông á núi lửa trẻ các đây vài chục triệu năm, thành phần bazơ. Sự nâng lên tạo núi này đã sinh ra các đứt gẫy kiến tạo và họt động phun trào núi lửa (Dấu hiệu còn lại của hoạt động núi lửa là các vùng dăm cuội dung nham bị laterit hóa, …). Các đứt gẫy kiến tạo làm nẩy sinh các mặt trượt, khe nứt lớn, đới dập vỡ đất đá, để ngày nay nước mưa có thể dễ dàng làm sập lở xuống đường, nhà dân. Đặc biệt, tại nơi giao điểm của các đứt gẫy, thường là giao điểm của 4 đứt gẫy, hình thành các họng núi lửa, qua đó các mạch đá macma phun trào lên mặt đất. Thành phần của đá phun trào này là dăm, cuội, dung nham núi lửa. Khi bị phong hóa trong điều kiện nhiều nước, dung nham núi lửa biến thanh sét-kaolin rất trơn, làm cho các tảng đá, mảng đất, đá rất dễ trôi xuống theo dòng nước, thậm trí trôi theo trọng lực khi chịu một lực tác dụng như động đất, nổ mìn,…

 

Nhìn lại ở Việt Nam, các đứt gẫy đang được nhìn nhận, ghi vẽ trên các bản đồ địa chất ở mọi tỷ lệ rất thiếu về số lượng, thường lệch về hướng chạy và hướng cắm (Do hình thành bởi nội lực của các khối xâm nhập nông bên dưới nên các đứt gẫy buộc phải có phương thẳng đứng, chứ không nghiêng như thường thấy trong các bản vẽ của địa chất).

 

nguyen nhan dia chat cua hien tuong sat lo o mien nui 2

 

Đá lở ở Mèo Vạc

 

Ở Lạng Sơn, Cao Bằng, Hà Giang, Tây Bắc,… với những vùng đá vôi, lẽ ra là những vùng an toàn, không gây sập lở, nhưng do họat động của các đứt gẫy và các núi lửa kéo theo đã tạo ra những tảng bom núi lửa, những vùng dung nham và những mạch dung nham xuyên vào kẽ đá vôi, khi gặp nước sẽ biến thành sét-kaolin rất trơn. Tạo ra những mảng sụt lớn, hoặc những tảng đá như từ trên trời rơi xuống.

 

Các núi lửa kéo theo này cũng tạo thành các hang động karst (nổi và ngầm) và trong điều kiện thuận lợi, các hang ngầm bị sụt xuống tạo thành các hố tử thần gây nguy hiểm cho con người.

 

Phương pháp phòng tránh:

 

Có thể nói, do đặc điểm của mọi miền núi, hầu hết các con đường, các thung lũng cư dân đều đè lên hoặc nằm ven rìa các đứt gẫy địa chất. Như vậy cách khắc phục chỉ có thể là:

 

  1. Xác định đúng tâm các đứt gẫy để không làm nhà, đường, nhà máy,… đè lên các đứt gẫy. Bởi các đứt gẫy có chiều rộng đới cà nát từ mấy chục Centimet đến hàng chục mét, chiều cắm sâu thẳng đứng của đới này là hàng trăm mét, xử lý tốn kém hoặc không xử lý được, nhất là nơi giao nhau của nhiều đứt gẫy.

 

  1. Khảo sát và xử lý tốt đới cà nát, dọn dẹp các tảng đá mồ côi, các tảng đá dễ xập lở. Không được ăn bớt bằng cách tăng độ dốc tali đường; Không được làm nhà ở sát chân núi.

 

 

Hà Nội, ngày 02 thánh 8 năm 2015

                                                                   TS Lê Huy Y

LEAVE A REPLY